چک برگشتی؛ مراحل وصول، شکایت کیفری و صدور اجرائیه
دارنده چک برگشتی چند راه برای وصول طلب خود دارد: صدور اجرائیه بر اساس قانون جدید چک، دعوای حقوقی و شکایت کیفری. در این مقاله شرایط و مراحل هر روش را مرور می‌کنیم.
چک یکی از رایج‌ترین ابزارهای پرداخت در معاملات است و برگشت خوردن آن می‌تواند خسارت زیادی به دارنده بزند. قانون صدور چک با اصلاحات سال ۱۳۹۷ راه‌های وصول وجه چک را سریع‌تر کرده است.
اولین قدم: دریافت گواهی عدم پرداخت
دارنده باید چک را به بانک ارائه کند. اگر حساب صادرکننده موجودی کافی نداشته باشد، بانک «گواهی عدم پرداخت» صادر می‌کند. در چک‌های صیادی، ثبت چک در سامانه صیاد توسط صادرکننده و تأیید آن توسط دریافت‌کننده ضروری است؛ پس پیش از دریافت چک، استعلام آن را از سامانه بانکی انجام دهید.
روش‌های وصول وجه چک برگشتی
۱. صدور اجرائیه مستقیم (بدون رسیدگی ماهوی)
طبق ماده ۲۳ قانون صدور چک (اصلاحی)، دارنده چک می‌تواند با در دست داشتن گواهی عدم پرداخت، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست صدور اجرائیه کند. در این روش دادگاه بدون رسیدگی به اصل دعوا دستور صادر می‌کند و اموال صادرکننده قابل توقیف است. این روش برای چک‌هایی کاربرد دارد که شرایط قانونی آن، مانند ثبت در سامانه و عدم وجود شرط یا وعده، را داشته باشند.
۲. دعوای حقوقی مطالبه وجه چک
در این روش دارنده با ثبت دادخواست، وجه چک به همراه خسارت تأخیر تأدیه و هزینه‌های دادرسی را مطالبه می‌کند. امکان درخواست تأمین خواسته و توقیف اموال قبل از صدور رأی نیز وجود دارد.
۳. شکایت کیفری
صدور چک بلامحل در شرایطی جرم است. برای طرح شکایت کیفری باید:
- چک ظرف شش ماه از تاریخ صدور به بانک ارائه شده باشد.
- شکایت ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت مطرح شود.
- چک بدون شرط، سفید امضا یا بابت تضمین نباشد و وعده‌دار بودن آن ثابت نشود.
در صورت نبود این شرایط، دارنده همچنان می‌تواند از راه حقوقی یا اجرائیه طلب خود را وصول کند.
خسارت تأخیر تأدیه
دارنده چک می‌تواند خسارت تأخیر در پرداخت را از تاریخ برگشت چک بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی مطالبه کند. برای محاسبه تقریبی می‌توانید از ابزار محاسبه خسارت تأخیر سایت استفاده کنید.
مسئولیت ظهرنویس و ضامن
اگر چک ظهرنویسی شده باشد، دارنده می‌تواند علیه صادرکننده و ظهرنویسان به‌صورت تضامنی اقدام کند؛ به شرط اینکه مهلت‌های قانونی ارائه چک و اعتراض رعایت شده باشد.
مدارک لازم
- اصل چک
- گواهی عدم پرداخت
- مدارک شناسایی دارنده
- در صورت وجود، مدارک مربوط به معامله و ظهرنویسی
نکات مهم
- چک را در اسرع وقت به بانک ارائه کنید تا مهلت‌های قانونی از دست نرود.
- قبل از دریافت چک صیادی، وضعیت اعتبار صادرکننده را در سامانه استعلام کنید.
- انتخاب بین اجرائیه، دعوای حقوقی و شکایت کیفری به شرایط چک بستگی دارد؛ با وکیل مشورت کنید.
این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین مشاوره با وکیل نیست. قوانین و رویه‌ها ممکن است تغییر کنند و شرایط هر پرونده متفاوت است؛ برای بررسی دقیق وضعیت خود با یک وکیل متخصص مشورت کنید.